به تعبیر شهید مطهری انسان کامل اسلام، انسانی است که همه ارزشهای انسانی هماهنگ باهم در او رشد کرده و به کمال رسیده باشد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدت های سپاه؛ استاد شهید آیت الله مطهری، در ۱۳ بهمن ۱۲۹۸ هجری شمسی مطابق با ۱۲ جمادی الأول ۱۳۳۸ هجری قمری در قریه فریمان، واقع در ۷۵ کیلومتری شهر مقدس مشهد که اکنون تبدیل به شهر شده است، در یک خانواده اصیل روحانی چشم به جهان گشود. پس از طی دوران طفولیت، به مکتبخانه رفته و به فراگیری دروس ابتدایی میپردازد. در سن دوازده سالگی، به حوزه علمیه مشهد عزیمت نموده و به تحصیل مقدمات علوم اسلامی اشتغال میورزد. در سال ۱۳۱۵ با وجود مبارزه شدید رضاخان با روحانیت و مخالفت دوستان و نزدیکان، برای تکمیل تحصیلات خود، عازم حوزه علمیه قم میشود.
استاد در دوره اقامت پانزده ساله خویش در قم از محضر مرحوم آیت الله بروجردی به مدت هشت سال (در فقه و اصول)، امام خمینی (ره) به مدت دوازده سال (در فلسفه ملاصدرا و عرفان و اخلاق و اصول) و مرحوم علامه سید محمد حسین طباطبایی (در فلسفه: الهیات شفای بوعلی و دروس دیگر) بهره میگیرد.
قبل از هجرت آیت الله بروجردی به قم نیز استاد شهید گاهی به بروجرد میرفته و از محضر ایشان استفاده میکرده است. استاد مطهری مدتی نیز از محضر مرحوم آیت الله حاج میزرا علی آقا شیرازی در اخلاق و عرفان بهرههای معنوی فراوان برده است.
در سال ۱۳۳۱ در حالی که از مدرسین معروف و از امیدهای آینده حوزه به شمار میرفت، به تهران مهاجرت میکند. در تهران به تدریس در مدرسه مروی و تألیف و سخنرانیهای تحقیقی میپردازد. در سال ۱۳۳۴ اولین جلسه تفسیر انجمن اسلامی دانشجویان توسط استاد مطهری تشکیل میگردد. در همان سال، تدریس خود در دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران را آغاز میکند.
از سال ۱۳۴۱ که نهضت امام خمینی (ره) آغاز میشود، استاد مطهری به طور فعال در کنار امام بوده است؛ به طوری که میتوان سازماندهی قیام پانزده خرداد در تهران و هماهنگی آن با رهبری امام را مرهون تلاشهای او و یارانش دانست.
در ساعت ۱ بعداز نیمه شب روز چهارشنبه، پانزده خرداد ۱۳۴۲ به دنبال یک سخنرانی مهیج برضدّ شخص شاه، به وسیله پلیس دستگیر شده و به زندان موقت شهربانی منتقل میشود و به همراه تعدادی از روحانیون تهران زندانی میگردد. پس از ۴۳ روز، به دنبال مهاجرت علمای شهرستانها به تهران و فشار مردم، به همراه سایر روحانیون از زندان آزاد میشود.
بعد از تشکیل هیئتهای مؤتلفه اسلامی، استاد مطهری از سوی امام خمینی (ره) همراه چند تن دیگر از شخصیتهای روحانی، عهده دار رهبری این هیئتها میگردد. پس از ترور حسنعلی منصور نخست وزیر وقت توسط شهید محمد بخارایی که در کلاسهای درس استاد شرکت فعال داشت، کادر رهبری هیئتهای مؤتلفه شناسایی و دستگیر میشوند؛ ولی از آنجا که قاضی این پرونده، مدتی در قم نزد استاد تحصیل کرده بود، به ایشان پیغام میفرستد که حق استادی را به جا آوردم و بدین ترتیب، استاد شهید از مهلکه جان سالم به در میبرد.
پس از تبعید امام خمینی (ره) به خارج از کشور، مسئولیت استاد مطهری و یارانش سنگینتر میشود. در این زمان، وی به تألیف کتاب در موضوعات مورد نیاز جامعه و ایراد سخنرانی در دانشگاهها، انجمن اسلامی مهندسان و پزشکان، مسجد هدایت، مسجد جامع نارمک و... ادامه میدهد.
به طور کلی، استاد شهید که به یک نهضت اسلامی معتقد بود و نه به هر نهضتی، برای اسلامی کردن محتوای نهضت، تلاشهای ایدئولوژیک بسیاری نمود و با کجرویها و انحرافات مبارزه سرسختانه کرد.
استاد در سال ۱۳۴۸ به جهت صدور اعلامیهای با امضای ایشان و علامه طباطبایی (ره) و آیت الله حاج سید ابوالفضل مجتهد زنجانی، مبنی بر جمع اعانه برای کمک به آوارگان فلسطینی و اعلام آن طی یک سخنرانی در حسینیه ارشاد، دستگیر شد و مدت کوتاهی در سلول انفرادی به سر برد.
از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۱ برنامههای تبلیغی مسجد الجواد را زیر نظر داشت و غالباً خود سخنران اصلی بود تا اینکه آن مسجد و سپس حسینیه ارشاد تعطیل گردید و بار دیگر استاد مطهری دستگیر و مدتی در بازداشت قرار گرفت.
پس از آن، استاد شهید سخنرانیهای خود را در مسجد جاوید، مسجد ارک و... ایراد میکرد. بعد از مدتی، مسجد جاوید نیز تعطیل گردید. در سال ۱۳۵۴ ممنوع المنبر گردید و این ممنوعیت تا پیروزی انقلاب اسلامی ادامه داشت.
از مهمترین خدمات استاد مطهری در طول حیات پر برکتش، ارائه ایدئولوژی اصیل اسلامی از طریق درس و سخنرانی و تألیف کتاب است. این امر، خصوصاً در سالهای ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۷ش به دلیل افزایش تبلیغات گروههای چپ و پدید آمدن گروههای مسلمان چپ زده و ظهور پدیده التقاط، به اوج خود میرسد.
گذشته از امام خمینی (ره)، استاد مطهری اولین شخصیتی است که به خطر سران سازمان موسوم به «مجاهدین خلق ایران» پی برد و دیگران را از همکاری با این سازمان بازداشت و حتی تغییر ایدئولوژی آنها را پیشبینی نمود.
از سال ۱۳۵۵ استاد شهید به توصیه امام (ره) و نیز به درخواست تعدادی از طلاب فاضل حوزه علمیه قم، هفتهای دو روز به قم عزیمت کرده و درسهای مهمی در آن حوزه القا مینماید و همزمان در تهران نیز درسهایی در منزل تدریس میکند.
در سال ۱۳۵۵ به دنبال یک درگیری با یک استاد کمونیست دانشکده الهیات(!)، زودتر از موعد مقرر بازنشسته میشود. همچنین در این سالها استاد مطهری با همکاری تنی چند از شخصیتهای روحانی، «جامعه روحانیت مبارز تهران» را بنیان میگذارد؛ بدان امید که روحانیت شهرستانها نیز بهتدریج چنین سازمانی پیدا کند.
گرچه ارتباط استاد مطهری با امام خمینی (ره) پس از تبعید ایشان از ایران، بهوسیله نامه و پیک استمرار داشته است، ولی در سال ۱۳۵۵ استاد موفق گردید مسافرتی به نجف اشرف نموده و ضمن دیدار با امام (ره) درباره مسائل مهم نهضت و حوزههای علمیه با ایشان مشورت نماید. پس از شهادت آیتالله سید مصطفی خمینی و آغاز دوره جدید نهضت اسلامی، استاد مطهری به طور تماموقت در خدمت نهضت قرار میگیرد و در همه مراحل آن، نقشی اساسی ایفا مینماید.
در دوران اقامت امام خمینی (ره) در پاریس، سفری به آن دیار نموده و در مورد مسائل مهم انقلاب با ایشان گفتگو میکند و در همین سفر، امام (ره) ایشان را مسئول تشکیل شورای انقلاب اسلامی مینماید. هنگام بازگشت امام خمینی (ره) به ایران، استاد مطهری مسئولیت «کمیته استقبال از امام» را شخصاً به عهده میگیرد و تا پیروزی انقلاب اسلامی و پس از آن همواره در کنار رهبر عظیم الشان انقلاب اسلامی و مشاوری دلسوز و مورداعتماد برای ایشان بود؛ تا اینکه در ساعت ۲۲ و ۲۰ دقیقه سه شنبه یازدهم اردیبهشت ماه سال ۱۳۵۸ در تاریکی شب و در حالی که از یکی از جلسات فکری سیاسی بیرون آمده بود، با گلوله گروه نادان و جنایتکار فرقان که به مغزش اصابت نمود، به شهادت میرسد و امام و امت اسلام، در حالی که امیدها به آن بزرگمرد بسته بودند، در ماتمی عظیم فرو میروند. سلام و درود خدا بر روح پاک و مطهرش.» ۱
جامعیت ابعاد
حجتالاسلاموالمسلمین؛ عبدالله حاجیصادقی، نماینده ولیفقیه در قرارگاه قدس در دوران دفاع مقدس، در بخشی از کتاب تاریخ شفاهی خود به تبیین جایگاه شهید مطهری در بعد علمی و دینی پرداخته که به مناسبت سالروز شهادت این استاد و عالم فرهیخته جهان تشیع منتشر میشود:
انسانهای بزرگ کارهای بزرگی انجام میدهند و گاهی هم برای ماندگار کردن آن کارها جانشان را فدا میکنند.
شهید مطهری آثار خوب زیادی داشت که میبایست ماندگار میشدند؛ اما چه زمانی ماندگارتر شدند؟ زمانی که آیتالله مطهری به شهادت رسید.
مکتب، مرام و تفکر شهید مطهری از بیش از چهل سال از شهادت ایشان زنده است. اگر زنده بودند، آثارشان اینگونه ماندگار نمیشد.
خداوند اینگونه اثر میگذارد. شهادت آیتالله مطهری است که او را جاودانه میکند.
اسلام مکتبی است که انسانهای یکبعدی را کامل نمیداند. میگوید که عالم، عابد و سیاستمدار تنها، کامل نیست.
به تعبیر شهید مطهری انسان کامل اسلام، انسانی است که همه ارزشهای انسانی هماهنگ باهم در او رشد کرده و به کمال رسیده باشد.
ایشان در تبیین انسان کامل به این دو نکته تکیه دارد: اول، همه اجزا و ارزشها را داشته باشد؛ دوم، فرایند رشد این کمالات در او هماهنگ باشد.
نوزادی که متولد میشود، زمانی ازنظر جسمی سالم است که همه اجزای یک انسان کامل را داشته باشد و در فرایند رشد هم این اجزا هماهنگ باهم رشد کنند. اگر بعد از شش ماه، سر بچه رشد کرده باشد، اما یکدستش رشد نکرده باشد، میگوییم ناقص است.
در حرکت انسانی هم اینگونه است که باید همه ارزشها را داشت و در فرایند رشد، همه ارزشها باهم رشد کنند.» ۲
منابع:
1-سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، انتشار ۱۷/۱۲/۱۳۹۸
2-موحد علوی، علیرضا، تاریخ شفاهی دفاع مقدس: روایت حجتالاسلام عبدالله حاجی صادقی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، تهران ۱۴۰۲، صص ۳۳۲، ۳۳۳، ۳۳۸
